Alfred Bernhard Nobel kimdir
Alfred Bernhard Nobel (21 Ekim 1833, Stokholm, Ä°sveç – 10 Aralık 1896, San Remo, Ä°talya), Ä°sveçli kimyager ve mühendis, dinamitin mucidi. Vasiyetiyle Nobel Ödülleri’ni baÅŸlatmıştır.
Babası onu kimya mühendisliÄŸi eÄŸitimi görmesi için yurtdışına gönderir. Ä°ki yıllık süre içinde Ä°sveç, Almanya, Fransa ve ABD’de bulunur. Paris’te bulunduÄŸu süre zarfında dönemin ünlü kimyageri T. J. Pelouze’nin laboratuvarında çalışır. Burada ayrıca güçlü bir patlayıcı sıvı olan nitrogliserini keÅŸfeden Ä°talyan kimyager Ascanio Sobrero ile tanışır. Alfred Nobel de nitrogliserin ile ilgilenmektedir. Nitrogliserin, baruttan daha güçlü olmasına karşın, basınç ve sıcaklığın etkisiyle kolayca patlamaktadır. Nobel’e göre bu durum nitrogliserinin pratik kullanımını sınırlandırmaktadır.
Nitrogliserin’i patlayıcı madde olarak kullanma yollarını araÅŸtırdı. 1863 yılında Stokholm’de az miktarda nitrogliserin yapmaya baÅŸladı. Birkaç ay süren araÅŸtırmaların sonunda bir patlama ile laboratuvar yıkıldı. Çalışmalarına devam eden Alfred Nobel 1865′te yeni bir fabrika kurdu, bir süre sonra ikinci fabrikasını da açtı. 1864 yılında araÅŸtırmalarının sonucunu aldı ve dinamit barutunu buldu. AraÅŸtırmalarına devam eden Nobel, 1877′de Balistit adını verdiÄŸi yeni bir çeÅŸit barut tasarladı. 1879′da, Paris yakınlarındaki Servan’da bir laboratuvar kuran Nobel, buradaki çalışmaları sırasında dumansız barut adını verdiÄŸi ve eÅŸit miktarlarda nitrogliserinle nitroselüloz karışımından oluÅŸan, itici barutu buldu.
Alfred Nobel, 1852′de ailesi tarafından St. Petersburg’a geri çaÄŸrılır. Nobel, nitrogliserin ile ilgili çalışmalarına burada devam etmeye çalışır. Ancak, babası Immanuel Nobel’in iÅŸleri bozulmaya baÅŸlar. Kırım Savaşı’nın sona ermesini takiben Rus ordusu baba Nobel’in iÅŸletmesinden silah sipariÅŸ etmeyi keser. Baba Nobel, bir kez daha iflas eder. Bunun üzerine baba Nobel iki oÄŸlu Alfred ve Emil ile ile birlikte Stokholm’e geri döner (DiÄŸer oÄŸulları Robert ve Ludvig ise St. Petersburgda kalır).
Birkaç yıl sonra kordit adlı patlayıcı madde konusunda Ä°ngiliz hükümeti aleyhine dava açtı, ancak davayı kaybetti. Bu dönemde Fransa’ya karşı kurulan bir ittifakta Ä°talya ile iÅŸbirliÄŸi yapan Nobel, aleyhindeki kampanyalar sonucunda Paris’i terk ederek Ä°talya’nın San Remo ÅŸehrine yerleÅŸti, laboratuvarını da oraya taşıdı.
Alfred Nobel, 1863 yılından itibaren nitrogliserin ile ilgili çalışmalarına Stokholm’de devam eder. 1864 yılında çalışmalarını yürütürken bir patlama olur. Kazada, küçük kardeÅŸi Emil ile birlikte dört kiÅŸi hayatını kaybeder. Alfred Nobel’in Stokholm ÅŸehri sınırları dahilinde çalışma yapması yasaklanır. Bunun üzerine Alfred çalışmalarına Malaren Gölü yakınlarındaki bir mavnada devam eder.
Sentetik bir element olan Nobelyum onun anısına bu isim ile anılmıştır.
Ardımdan bıraktığım gayrimenkulumun ve servetimin tamamı, aÅŸağıdaki ÅŸekilde dağıtılacaktır. Kapital, emniyetli bir ÅŸekilde Fon’da toplanmalıdır. Bu fon’un geliri her yıl Insanlığa en büyük hizmeti yapan kiÅŸilere dağıtılmalıdır. Bu gelir beÅŸ ana bölüme ayrılmalı ve aÅŸağıdaki ÅŸekilde dağıtılmalıdır. Bir kısım fizik sahasında en büyük keÅŸfi yapan kiÅŸiye verilmelidir. Bir kısım kimya sahasında en büyük keÅŸfi yapan kiÅŸiye verilmelidir. Bir kısmı fizyoloji ya da tıp alanında en büyük keÅŸfi yapan kiÅŸiye verilmelidir. Bir kısım edebiyat sahasında en büyük eseri yazan kiÅŸiye verilmelidir. Bir kısım Milletlerarası barış ve kardeÅŸlik için en büyük çalışmayı yapan kiÅŸiye verilmelidir. Fizik ve kimya konusundaki keÅŸifler, Isveç ilim konseyince deÄŸerlendirilmelidir. Tıp konusundaki çalışmalar Stokholm’deki Caroline Enstitüsü tarafından deÄŸerlendirilmelidir. Edebiyat ve barış konusundaki mükafatlar Ä°sveç Parlementosu tarafından seçilen beÅŸ kiÅŸilik bir heyet tarafından deÄŸerlendirilmelidir. En büyük ve kesin arzum mükafatlar adaylara dağıtılırken kesinlikle milliyet tefrika yapılmamasıdır. En mühimi, mükafatı alacak ÅŸahıs bir Ä°skandinavyalı da olabilir, olmayabilir de.
Nobel, San Remo’da 1896 yılında beyin kanaması sonucu öldü. Vasiyetinde, mirasının Nobel Ödüllerinin enstitüleÅŸtirilmesi yönünde kullanılmasını ve 33.200.000 kronunun her yıl insanlığa hizmette bulunanlara sunulmasını istemiÅŸtir.
Bu ödüller, fizik, kimya, tıp veya fizyoloji, edebiyat ve barışa hizmet olmak üzere toplam beÅŸ dalda verilecekti. Nobel’in bu vasiyeti önceleri büyük tartışma yarattı. Ancak 1900 yılında Ä°sveç hükümetinin Nobel Vakfı’nı kurmasıyla, Nobel Ödülleri düzenli olarak verilmeye baÅŸlandı. Daha sonra 1968′de Ä°sveç Bankası Alfred Nobel’in anısına bir ekonomi ödülü vermeyi kararlaÅŸtırdı, ödül ilk kez 1969′da verildi.
Alfred Nobel, özel öğretmenler tarafından eÄŸitilir. DoÄŸa bilimleri, dil ve edebiyat alanlarına yoÄŸunlaşır. On yedi yaşına geldiÄŸinde Ä°sveççe, Rusça, Fransızca, Ä°ngilizce ve Almanca’yı akıcı bir ÅŸekilde konuÅŸabilmektedir. Fizik ve kimyanın yanısıra, onun bir mühendis olmasını isteyen babasının pek hoÅŸuna gitmese de Alfred Ä°ngiliz edebiyatına ve ÅŸiire de ilgi duymaktadır.
Nobel ödülleri her sene ölüm tarihi olan 10 Aralık’ta verilmektedir.
1833′te varlıklı bir aileden gelen anne Andriette Ahlsell ile mühendis baba Immanuel Nobel’in üçüncü oÄŸulu olarak Stokholm’de dünyaya geldi. Alfred doÄŸduÄŸunda, babası iflas etmiÅŸti, dolayısıyla ailesinin maddi durumu iyi deÄŸildi. Nobel ailesi 1837′de Finlandiya’ya, 1842 yılında ise St. Petersburg’a taşınır. St. Petersburg’da babası Immanuel Nobel bir atölye açar, annesi ise bir bakkal dükkânı iÅŸletir. Baba Nobel, St. Petersburg’da büyük baÅŸarı kazanır ve Rus ordusu için silah üretmeye baÅŸlar.
Kaynak: http://tr.wikipedia.org/wiki/Alfred_Bernhard_Nobel